Thứ năm 06/08/15 14:12 PM

Dạo đàn và tấu nhạc là hai việc thường đi đôi với nhau trong các thánh lễ có hát vào các ngày Chúa Nhật hay Lễ Trọng.

dạo đàn và tấu nhạc trong thánh lễ

Trong các nhà thờ tại Việt Nam, dạo đàn thịnh hành hơn, vì tương đối đơn giản và không đòi hỏi nhiều. Một số bài hát của chúng ta thường có những khúc dạo đàn vắn gọn. Còn tấu nhạc thì phải nói là họa hiếm, vì đòi nhạc công phải biết đệm đàn theo đúng cách và chơi một nhạc cụ nào đó. Ngày trước thông dụng là đàn Harmonium và bây giờ là đàn organ, ghi ta, vĩ cầm.

Ở Việt Nam, giáo dân chưa quen nghe nhạc khí trong nhà thờ, trừ những thứ nhạc cụ nói trên. Còn tấu nhạc bằng đàn ống tức đại quản cầm hay dàn nhạc như tại các nhà thờ bên Âu Mỹ thì chưa có.

Huấn thị Instructio de Musica sacra ban hành ngày 5.3.1967 số 65 viết :”Trong các lễ hát hoặc lễ đọc, có thể dùng đại quản cầm hoặc một nhạc khí nào khác đã được chính thức thừa nhận để đệm theo tiếng hát của ca đoàn và giáo dân. Có thể độc tấu nhạc trước khi linh mục tới bàn thờ, lúc dâng lễ vật, trong khi rước lễ và lúc cuối lễ. Có thể áp dụng cùng một qui tắc đó, thích nghi cho hợp trong các buổi cử hành thiêng thánh khác.”

Độc tấu nhạc là điều thông thường đối với người ta, nhưng lại không thông thường đối với phần đông giáo dân Việt Nam. Điều này có nghĩa là thay vì hát hết từ đầu đến cuối thì nên dành ra một đôi chỗ để độc tấu nhạc. Tấu nhạc ở đây không phải là nhằm làm cho vui tai hay chiều theo ý thích của những người sành nhạc mà chính là dùng âm thanh của nhạc cụ, nhất là đàn ống hay đại quản cầm để đưa tâm hồn tín hữu lên cùng Thiên Chúa mà kết hợp với Người.

Nếu có ai, vào một buổi chiều Chúa Nhật nào đó, đến nhà thờ Đức Bà Paris, để nghe các nhạc công chuyên nghiệp chơi những bản nhạc đạo của các nhạc sĩ trứ danh như Bach, Haendel, Mozart, Beethoven, Vivaldi, Monteverdi, Palestrina v.v… thì sẽ cảm được tác dụng của nhạc độc tấu trên tâm hồn người nghe. Văn thi hào Paul Claudel năm 1886, cuối thế kỷ XIX đã được cảm hóa trong một buổi tình cờ nghe hát Kinh Chiều tại nhà thờ Đức Bà Paris như vậy.

Vì thế, dù không có đàn ống đích thật và chưa có nhạc công chuyên nghiệp chơi đại quản cầm, nhưng chúng ta vẫn có thể tấu nhạc trong nhà thờ vào những lúc phụng vụ cho phép như đã trưng dẫn trong Huán Thị về Thánh Nhạc ở số 65. Tất nhiên không phải lúc nào trong những lúc đã kể cũng tấu nhạc, nhưng có thể chọn vài chỗ đặc biệt như lúc dâng lễ, lúc rước lễ. Riêng lúc dâng lễ, luật chữ đỏ nói rõ là ad libitum, nghĩa là hát cũng được mà không hát cũng được. Vậy có thể tấu nhạc vào lúc này. Tấu nhạc cũng phải có luật lệ của nó. Không phải tấu bất cứ lúc nào và bất cứ cách nào. Ngày trước khi các nhạc cụ phải dùng hạn chế trong các nhà thờ, như chỉ được dùng các thứ đàn dây và đàn Harmonium, tác giả Louis Raffy đã soạn ra năm tập nhạc để trình tấu vào lúc nhập lễ, dâng lễ, hiệp lễ và kết lễ. Nếu muốn, các nhạc công vẫn có thể dùng những tập nhạc đó, vì phần nhiều là những bản nhạc được công nhận là hay và có gá trị, hoặc các nhạc sĩ sáng tác ra các bài thánh ca để độc tấu.

Trong thánh lễ, luật chữ đỏ có nói đến sự yên lặng thánh (silentium sacrum) và ấn định nên áp dụng vào những lúc nào, như sau lời xướng của chủ tế “Chúng ta hãy cầu nguyện”. Chủ tế yên lặng để thu hợp các ý nguyện của giáo dân và giáo dân yên lặng để tập trung các ý nguyện của riêng mình để nhờ chủ tế dâng lên Chúa. Vì vậy, lời nguyện ở đây gọi là những điều được thâu tập (collecta). Còn những chỗ yên lặng khác trong thánh lễ như dâng lễ hay hiệp lễ là để giáo dân có một vài phút nội tâm hóa những lời đã nghe. Tấu nhạc trong những lúc đó có thể góp phần vào công việc này.

Cuối cùng, sau khi rước lễ là lúc linh hồn kết hợp với Chúa để cảm tạ Người đã đến viếng thăm và ngự trong linh hồn ta. Đây là lúc có thể tấu nhạc để gây hứng thú cho linh hồn đi sâu vào sự kết hợp.

Nói tóm lại, tấu nhạc hay nhạc hòa tấu trong thánh lễ là một hoạt động nghệ thuật tôn giáo cần được trau dồi và khuyến khích để tăng thêm phần long trọng và vẻ đẹp cho phận vụ thánh như ĐGH Phao-lô VI nói: “Thế giới chúng ta đang sông cần phải có cái đẹp để khỏi rơi vào thất vọng. Cái đẹp cũng như chân lý làm cho con người vui tươi phấn khởi.” (Thông điệp gửi các nghệ sĩ ngày 8.12.1965)

Lm. An-rê Đỗ Xuân Quế o.p

Trở lại Đầu trang

Góc thảo luận khác