Thứ sáu 29/05/15 14:56 PM

Từ lâu, người ta nghĩ trẻ sơ sinh là những “con người chưa hoàn chỉnh” với những kỹ năng rất hạn chế. Những nghiên cứu khoa học mới đã chứng minh rằng chúng thông minh hơn chúng ta nghĩ rất nhiều.

khả năng kỳ diệu của trẻ sơ sinh

Năm 1984, bộ phim tư liệu Trẻ em là một con người của Bernard Martino có hiểu quả ghê gớm như một quả bom. Trong phim này người ta nhìn thấy một thai nhi trong bụng mẹ “lắc lư” khi nghe Bản giao hưởng số 5 của Beethoven hay một trẻ sơ sinh chỉ trả lời bằng những cái lắc đầu khi nghe đúng giọng nói của mẹ nó. Mãi cho đến lúc đó, người ta vẫn nghĩ bộ não của trẻ sơ sinh chỉ giống như một tờ giấy trắng và nó học tất cả qua những kinh nghiệm của mình.

Học hỏi bắt đầu rất sớm

Nhờ khoa thần kinh học làm sáng tỏ hoạt động của não bộ, từ nay các nhà khoa học tin chắc rằng hoạt động học hỏi của con người đã bắt đầu ngay từ trong bụng mẹ. Trong những tháng đầu tiên của cuộc đời, thai nhi đã chứng tỏ nhiều khả năng đáng kinh ngạc như bắt chước, phân biệt, biết kẻ khác muốn gì… Chẳng hạn, năm 2013, một nghiên cứu tại Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc gia (CNRS) của Pháp đã chứng minh thai nhi mới 5 tháng đã biết rõ những gì đang xảy ra chung quanh bởi chúng phản ứng giống hệt người lớn khi  có một vật xuất hiện trong tầm nhìn của mình. Trẻ em hiểu biết nhiều hơn ta nghĩ.

bé chào đời

1 giờ đầu tiên khi ra đời: bắt chước điệu bộ của người lớn.

Chuyển động môi và lưỡi, thay đổi hình dạng của miệng, cười bằng mắt, trẻ em có thể tái lập điệu bộ mà nó nhìn thấy trên khuôn mặt. Đó là những cố gắng đầu tiên để giao tiếp và gia nhập xã hội. Nhiều công trình nghiên cứu khẳng định sự bắt chước này là do những tế bào thần kinh giống như những tấm gương chủ trì. Loại tế bào thần kinh này có chức năng đặc biệt: một số hoạt động khi bàn tay cầm được một vật; một số khác lúc bàn tay nắm lại; một số khác nữa khi bàn chân đụng vào quả banh… Nhưng đặc tính kỳ lạ nhất là nó cũng phản ứng khi ta nhìn thấy một ai đó thực hiện những động tác này một cách chính xác. Vì thế, những tế bào thần kinh này mới được đặt tên là “tế bào thần kinh tấm gương”. Năm 2013, một nhóm nhà khoa học Mỹ xác nhận hoạt động của loại tế bào thần kinh này ở đứa trẻ 14 tháng tuổi. Đó là chiếc chìa khóa của việc học hỏi, cho phép học hỏi từ chính kinh nghiệm bản thân cũng như của người khác.

bắt chước điệu bộ người lớn

3 tháng tuổi: biết người khác muốn nói gì.

Các nhà khoa học Anh phát ra âm thanh giống giọng nói con người, những tiếng cười, khóc, ngáp… cho trẻ sơ sinh trong lúc ngủ. Nhờ máy chụp sóng não bộ IRM, họ quan sát phản ứng. Tại vỏ não thái dương trước, vùng chuyên xử lý âm thành của người lớn, đã có hoạt động. Anna Blasi, thuộc Viện Tâm Lý Học của King’s College tại London, chủ trì đề tài nghiên cứu, nhận xét: “Nếu não bộ cho thấy khả năng xử lý tiếng nói rất sớm thì đó là vì tiếng nói là công cụ giao tiếp xã hội rất quan trọng. Đó là giai đoạn đầu tiên hướng tới tương tác xã hội và học hỏi ngôn ngữ”. Các nhà nghiên cứu còn nhận thấy âm thanh buồn cũng làm cho vỏ não thùy trán và tủy, vùng xử lý cảm xúc, hoạt động. Như vậy, những em bé 3 tháng tuổi biết rõ mẹ chúng và cả gia đình đang vui hay buồn.

biết đọc khẩu hình

4 tháng tuổi: biết đọc khẩu hình

Ngay trước khi phát ra tiếng nói đầu tiên, đứa trẻ đã có thể phân biệt khi ai đó nói ngôn ngữ không phải của mẹ nó chỉ bằng quan sát chuyển động trên môi. Năm 2007, các nhà khoa học tại Đại học Colombie Britanique cho những em bé ở vùng tiếng Anh và ở vùng Pháp xem những bộ phim mà một nhân vật lúc thì nói tiếng Pháp, lúc thì nói tiếng Anh. Họ nhận thấy khi trên màn ảnh phát ngôn cùng một ngôn ngữ, sự chú ý của những đứa trẻ giảm đi. Nhưng khi ngôn ngữ thay đổi, từ tiếng Anh sang tiếng Pháp, hoặc từ tiếng Pháp sang tiếng Anh, chúng rất chú ý lắng nghe. Trẻ sơ sinh nhận ra sự thay đổi ngôn ngữ. Ngoại trừ những đứa trẻ biết hai ngôn ngữ, khả năng này mất đi lúc 8 tháng tuổi. Whitney Weikum, người chủ trì cuộc nghiên cứu, nói: “Những đứa trẻ chỉ nghe và thấy một ngôn ngữ không cần khả năng này nữa và sự nhạy cảm với ngôn ngữ khác đã suy giảm.

khái niệm thiện ác

5 tháng tuổi: đã có khái niệm thiện-ác

Năm 2011, nhóm Kiley Hamlin thuộc phân khoa Tâm lý của Đại học Colombie Britanique tại Vancouver (Canada) đã dựng một vỡ kịch dành cho trẻ em từ 5-8 tháng tuổi, trong đó một hình nhân cố kéo nắp hộp ở bên trong một cái lục lạc. Khi đó xuất hiện hai nhân vật mới. Một “nhân vật thiện” giúp cho hình nhân mở nắp hộp. Một “nhân vật ác” ngăn cản công việc này. Sau đó, phần lớn khán giả nhí này tỏ ra yêu thích “nhân vật thiện” hơn. Theo các nhà nghiên cứu, sự ưa thích rất sớm này chứng minh trẻ sinh ra đã có  ngay một nền tảng đạo đức.

nhận ra nỗi sợ hãi

7 tháng tuổi: biết nhận ra nỗi sợ hải

Các nhà nghiên cứu Phần Lan phát hiện điều này khi đo điện não đồ của trẻ sơ sinh vào năm 2009. Lúc 5 tháng tuổi, điện Não đồ không có gì khác biệt khi được xem những bức ảnh một khuôn mặt vui cười hay khóc. Nhưng lúc 7 tháng tuổi, đã có sự khác biệt rõ rệt. Thời gian chú ý trên khuôn mặt khóc cũng lâu hơn. Như vậy, ở lứa tuổi này, đứa trẻ biết giải mã biểu hiện trên khuôn mặt của những người lớn ở chung quanh nó và học hỏi được từ đó những mối hiểm nguy mà chúng phải cảnh giác khi không còn được bố mẹ bảo vệ.

khao khát công lý

8 tháng tuổi: biết khát khao công lý

Muốn hiểu được quan điểm của trẻ em về sự trừng phạt, các nhà nghiên cứu một lần nữa cho chúng  xem một vỡ kịch với hai “nhân vật thiện” và “nhân vật ác” chơi một quả bóng. Lại xuất hiện thêm hai nhân vật mới: một kẻ tặng quả bóng cho cả hai và một kẻ cướp quả bóng của họ. Những trẻ 5 tháng tuổi muốn chơi với kẻ trao quả bóng cho hai “nhân vật thiện” và “nhân vật ác”. Nhưng trẻ đúng 8 tháng tuổi lại khác: chúng thích thú với kẻ giật quả bóng từ “nhân vật ác”. Nói khác đi, chúng muốn có người trừng phạt “nhân vật ác”, lấy quả bóng khỏi tay hắn.

biết phán đoán

13 tháng tuổi: biết phán đoán

Nếu một người lớn giả vờ mừng vui trước cái hộp rỗng thì trẻ em đã biết tỏ rõ thái độ mất tin tưởng. Quả vậy, các nhà nghiên cứu thuộc đại học Concordia tai Montréal (Canada) đã chứng minh: nếu chính những người lớn này sau đó làm những động tác kỳ quặc như dùng cái đầu để bắm công tắc điện, chỉ có 34% trẻ bắt chước theo. Nhưng nếu một người lớn được xem là đáng tin cậy (không phản ứng giả tạo trước một cái hộp rỗng), 64% trẻ em sẽ bắt chước hành động của anh ta như bật công tắc đèn theo kiểu mới. Mặt khác, các nhà khao họcHungary chứng minh trẻ em 14 tháng tuổi chỉ bắt chước theo một kỹ thuật mới nếu nó có vẻ hữu hiệu hơn. Nếu người lớn dùng cái đầu để bật công tắt điện vì hai tay đang bị trói, trẻ sẽ không bắt chước theo. Với chúng, kỹ thuật thực hiện trong tình thế bắt buộc này không đáng để học theo vì nó không hữu hiệu bằng dùng bàn tay.

phỏng đoán ý định của người khác

15 tháng tuổi: biết phỏng đoán ý định của người khác

Một người lớn chơi với những đứa trẻ 15 tháng tuổi. Anh ta cố tìm một con búp bê có bím tóc màu xanh giấu trong hai cái hộp. Trong lúc anh ta vắng mặt, một cái hộp bị đánh tráo. Bên dưới cái nắp thò ra vài sợi tóc màu xanh khiến cho người ta lầm tưởng con búp bê ở bên trong. Bọn trẻ nhìn thấy mọi động tác đánh tráo này. Người lớn sẽ tìm con búp bê ở đâu? Trong chiếc hộp ngụy tạo hay trong chiếc hộp có con búp bê? Thí nghiệm này được tiến hành tại Đại học Illinois (Mỹ)vào năm 2008, cho thấy trẻ em không kinh ngạc khi nhìn thấy người lớn mở cái hộp có mấy sợi tóc giả thò ra ngoài. Chúng cho rằng người lớn không thể biết mình bị lừa và tự đặt mình vào vị trí của họ. Trái lại, khi người lớn nhìn vào chiếc hộp không có lọn tóc giả màu xanh, chúng tỏ ra kinh ngạc và tự hỏi vì sao anh ta không chú ý đến cái hộp kia. Phản ứng này cho thấy những “mầm nóng của trí tuệ” đã xuất hiện rất sớm nơi trẻ em. Nó tiết lộ “mọi tiến trình hiểu biết” cho phép con người hiểu được ý định, niềm tin và ước muốn của kẻ khác.

lý luận trừu tượng

18 tháng tuổi: biết lý luận trừu tượng

Trẻ 18 tháng tuổi lý luận còn giỏi hơn những đứa trẻ lớn tuổi! Chúng cứ đã được Caren Wlaker và các đồng nghiệp tại Đại học Berkeley (California) đưa ra. Họ đặt lần lượt hai khối có hình thù khác nhau trên một chiếc hộp trước mặt của những em bé 18 tháng tuổi. Khi hai khối có hình thù giống nhau được đặt lên lần lượt, một dòng nhạc phát ra. Sau 3 lần làm liên tục, lũ trẻ hiểu được tiến trình và chúng giúp nhà nghiên cứu tìm được những khối cùng hình thù để nhạc có thể phát ra. Thí nghiệm này được lập lại với trẻ em ở trường mẫu giáo. Điều gây kinh ngạc là chúng không thành công bằng nhóm trẻ 18 tháng tuổi. Caren Walker phân tích: “Những đứa trẻ lớn hơn thực sự có khả năng suy luận kém hơn”. Theo bà, thực ra học hỏi có thể làm hại cho khả năng lý luận trừu tượng của trẻ em…

(Theo Science)

Trở lại Đầu trang

Góc thảo luận khác