Thứ ba 07/07/15 14:29 PM

giáo dục đức tin cho trẻ em

Những biến chuyển về kinh tế-xã hội, các quan niệm sống, cách thức lựa chọn bậc thang giá trị dựa trên cái nhìn chủ quan thực dụng cũng như sự du nhập của nhiều nền văn hóa từ nhiều nước trên thế giới, tất cả sẽ là một cơ hội giúp những người trẻ - nhất là các em thiếu nhi - phát triển về mọi mặt. Nhưng nó cũng tiềm ẩn những nguy cơ ảnh hưởng đến sự phát triển nhân cách và đời sống đạo của các em. Vì vậy, để có thể tận dụng được những cơ hội mà thời đại mang đến nhằm giúp các thiếu nhi phát triển toàn diện và hội nhất, rất cần một định hướng đúng đắn và sự đồng hành của những người có trách nhiệm mà trước nhất là cha mẹ. Với viễn tượng ấy, người viết xin trình bày một số vấn đề trong đề tài rộng lớn: Giáo dục đức tin cho trẻ em trong bối cảnh hiện nay - nhất là trong phạm vi gia đình.

1. Thực trạng:

a.  Xã hội

Sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế và những thay đổi của cấu trúc, quan niệm xã hội cũng có những ảnh hưởng tiêu cực đến trẻ em. Chính hệ thống giáo dục và sinh hoạt của thời đại đô thị hóa đã giới hạn sự giao tiếp của trẻ em không chỉ trong các mối tương quan trong xã hội bên ngoài mà còn thiếu tiếp xúc với môi trường. Thật vậy, chỉ vì quá lo lắng và chiều chuộng con cái một cách thái quá (việc gì cũng làm sẵn, chuẩn bị sẵn, lo cho con từ A- Z) mà nhiều bậc cha mẹ làm cho khả năng tư duy độc lập, sống tự lập cũng như khả năng sáng tạo, khám phá và hiếu động của trẻ không được phát huy và phát triển đúng mức. Họ chỉ muốn mãi giữ con trong tầm kiểm soát của mình. Chẳng hạn, ngoài thời gian đi học không ít các em thiếu nhi chỉ ở nhà, thậm chí là chỉ ở trong phòng. Thời đại hôm nay đang giam cầm trẻ em trong bốn bức tường bê-tông. Cha mẹ không biết rằng chiều con cách tiêu cực lại là cách hại con. Tất cả những tiền đề trên khiến sự phát triển thể chất và tinh thần cũng như tâm sinh lý của trẻ em giảm sút và có hướng thiếu quân bình. Ngoài ra, sức hấp dẫn và dễ dàng tiếp cận của các thiết bị công nghệ số gia tăng mạnh mẽ trong những năm gần đây là nguyên nhân gây nên hiện thượng “nghiện game online”; về nhà là đóng cửa phòng vùi đầu vào các trò chơi, mạng xã hội….đây chính là nguyên nhân gây chứng nghiện công nghệ, sống ảo thiếu thực tế nơi các em. Chỉ vì muốn con em mình “bắt kịp thời đại” hay “bằng chị bằng em” mà cha mẹ sẵn sàng đầu tư “công nghệ” cho các em mà thiếu quan tâm định hướng giúp các em biết sử dụng những thiết bị ấy đúng cách để phục vụ cho việc học cách hiệu quả nhất. Các em có nhiều tự do và dành quá nhiều thời gian để sử dụng các thiết bị kỹ thuật số hay công nghệ thông tin nhưng không phải để học mà để chơi vô ích, chiếm hết thời gian cho những hoạt động khác. Từ đó gây ra chứng nghiệm game, ảo giác, và thậm chí là tội ác.

Thêm vào đó, tốc độ đô thị hóa và hiện tượng di dân ồ ạt từ miền quê lên các đô thị và trung tâm công nghiệp gây những bất ổn và khó khăn trong việc giáo dục đức tin cho trẻ em. Cha mẹ từ các miền quê cùng con cái di chuyển lên thành phố nhưng suốt ngày đi làm chẳng còn thời gian quan tâm, chăm sóc và giáo dục cho con cái cho chu đáo. Vì thiếu tình thương gia đình nên thiếu nhi thường hay tìm những phương tiện hay đối tượng nào đó để bù trừ cho tình cảm gia đình và cũng không loại trừ khả năng ảnh hưởng từ những bạn bè xấu. Từ đó, rất có thể là tiền đề khiến trẻ em rời xa gia đình để gia nhập những băng đảng xấu trong xã hội và thường phạm pháp để chứng tỏ bản thân. Tính cách của các em sẽ phản ánh và bị ảnh hưởng hiện thực của xã hội cũng như gia đình. Chính những tác động từ xã hội ấy cũng ảnh hưởng lên đời sống đạo của các em.

b. Tôn giáo

Một thực tế, các em thiếu nhi rất ít thuộc những kinh thường đọc ngày Chúa nhật. Một phần là vì các giáo xứ đã bỏ thói quen đọc các kinh này nên hệ quả nhiều em chẳng thể đọc thuộc được kinh thương người có 14 mối, 8 mối phúc thật hay ngẫm các mầu nhiệm kinh Mân Côi! Lý do được đưa ra là vì chúng quá dài dòng. Thực ra, có một quan niệm nhầm lẫn tai hại trong việc giáo dục đức tin là cha mẹ không quan tâm đến việc dạy các con đọc và hiểu các kinh thường đọc. Chính các kinh là những tác nhân giúp hun đúc và sống đời sống đức tin, là một cách dễ dàng và thuận lợi để các em đón nhận và hiểu các chân lý và mầu nhiệm đức tin. Ngoài ra, các bậc phụ huynh quá chú trọng đến việc học văn hóa. Ưu tiên tất cả cho việc học của con. Cho con đi học chính khóa, học thêm, học phụ đạo, học vi tính học Anh văn mà sẵn sàng dễ dãi cho con cái trong việc bỏ học giáo ý hay tham dự thánh lễ; hoặc nếu có tham dự thì cũng để chiếu lệ cho đúng luật giữ ngày Chúa nhật mà quên đi tâm tình, thái độ cần có khi tham dự thánh lễ. ngay cả các giờ kinh gia đình cũng bị “cắt xén” hay “lãng quên”.

Nên nhớ rằng các bậc phụ huynh ngoài trách nhiệm chăm lo về thể xác còn có trách nhiệm giáo dục đức tin cho con cái. Cha mẹ được mời gọi công tác với Thiên Chúa trong việc giáo dục con cái nên những người có ích cho xã hội và người Kitô hữu tốt của Thiên Chúa. Bên cạnh việc giáo dục những đức tính nhân bản để trở thành một con người có nhân cách trưởng thành, cha mẹ có bổn phận phải giáo dục và chịu trách nhiệm trước mặt Chúa trong việc giáo dục đức tin cho con cái. Dạy giáo lý là một phương cách tốt nhất để truyền đạt các chân lý đức tin và kiến thức tôn giáo cho các em nhưng theo người viết, việc dạy và học giáo lý tại các giáo xứ còn nhiều hạn chế. Chẳng hạn, phương pháp dạy và học cứ theo lối mòn cũ kỹ thiếu tư suy nghĩ và phản biện cũng như tranh luận trong lớp học, xây dựng tiết học giáo lý theo kiểu lấy người dạy giáo lý làm trung tâm. Thiếu các phương pháp dạy thu hút, làm tiết học thiếu sinh động và lôi cuốn. Vai trò của các em trong các lớp giáo lý là rất thụ động. Thật ra, theo quan điểm cá nhân, không thể đổ lỗi cho các giáo xứ hay những lớp giáo lý hay người giảng dạy vì cha mẹ các em đâu thể “khoán trắng” việc này cho giáo xứ. Thực trạng này một phần cũng có nguyên nhân từ phía các em, nhưng sâu xa hơn là do các phụ huynh chưa quan tâm đúng và đầy đủ trong việc giáo dục và công tác vào chương trình truyền đạt đức tin cho các em. Người viết xin mạo muội thử hỏi, có mấy người trong các bậc phụ huynh hỏi han và sát cánh với con em mình trong những kiến thức giáo lý, giảng dạy cặn kẽ những chân lý đức tin, mầu nhiệm cho con hay chính các bậc phụ huynh cũng còn “mù mờ” về kiến thức giáo lý? Một lỗ hổng đáng báo động.

Nếu không có một định hướng rõ ràng đúng đắn trong việc giáo dục nhân cách và đức tin cho trẻ em, sẽ khiến các em mất định hướng cho cuộc đời vì theo các nhà xã hội học và tâm lý học thì giai đoạn này là giai đoạn hình thành nên tính cách, tâm lý cũng như “dự phóng” sống đạo sau này của trẻ em. Vì vậy, cần phải mạnh dạn nhìn nhận thực tế và tìm cách giải quyết.

2.  Những đề xuất

a- Quan tâm đủ

Thật vậy, “Một trong những ơn của bí tích Hôn phối là giúp hai vợ chồng nên thánh trong đời sống vợ chồng, trong việc đón nhận và giáo dục con cái” (GLHTCG 1641).  Tuy thế, hiện nay dường như các bậc phụ huynh chẳng quan tâm cho đủ và đúng. Nếu người lớn không quan tâm sát sao hay đồng hành cùng các em, lơi lỏng sự quan tâm, có thể các em sẽ có những định hướng lệch chuẩn cho cuộc sống xã hội cũng như đạo. Một lý do cũng cần lưu tâm là khoảng cách giữa hai thế hệ.  Cha mẹ cần phải bắc một nhịp cầu để gặp gỡ trao đổi hướng dẫn bằng ngôn ngữ của các em thiếu nhi, đừng cố gắng áp đặt suy nghĩ của mình trên các em. Cần xóa bỏ mọi ngăn cách để hòa mình trở nên như các em. Người viết còn thấy một thực tế, chương trình giáo lý hay huấn luyện các em thiếu nhi tại các giáo xứ cần được tổ chức lại và hoàn thiện hơn. Thiết kế, nghiên cứu chương trình dạy và học mang tính liên tục và đồng bộ. Nên có những lớp hay hình thức giáo lý cho các em ngoài thời gian học chính khóa. Đơn cử, một số giáo xứ chỉ tập trung dạy giáo lý và sinh hoạt thiếu nhi trong dip hè còn thời gian còn lại trong năm thì bỏ ngỏ. Hay phải xây dựng một tiết dạy giáo lý hấp dẫn, sinh động để tạo hứng khởi và hăng say cho các em mỗi khi tới lớp giáo lý. Nếu các lớp giáo lý không thu hút các em thì việc các em bỏ học và tham gia những hình thức vui chơi khác ngoài nhà thờ là điều cũng dễ hiểu. Giáo dục là một tiến trình lâu dài và cần có sự liên tục cũng như tiệm tiến.

b- Đồng hành cùng các em trong việc trau dồi đức tin

Cha mẹ và những người có trách nhiệm cần nỗ lực trau dồi đức tin và kiến thức về giáo lý và thần học để có thể đồng hành với con ngay từ nhỏ, cũng như khi con tham gia các lớp giáo lý để có thể giải thích cho con cái hiểu và nắm vững. Cha mẹ cần nêu gương và nhắc nhở con cái tham gia giờ kinh tối trong gia đình bởi vì đọc kinh chung (khẩu nguyện) là cách dễ và hiệu quả để củng cố nuôi dưỡng và phát triển tâm tình tôn giáo và đời sống cũng như cảm thức đức tin cho các thiếu nhi. “Nhờ ơn bí tích Hôn Phối, cha mẹ nhận trách nhiệm và đặc quyền giáo dục đức tin cho con cái. Cha mẹ là những sứ giả đầu tiên của đức tin, khai tâm cho con về các mầu nhiệm đức tin từ lúc chúng còn nhỏ…” (GLCG 2225). Trong lĩnh vực giáo dục đức tin, các phụ huynh không chỉ khoán trắng cho nhà thờ, giáo lý viên hay huynh trưởng mà cần có sự quan tâm phối hợp để cùng cộng tác với những người có trách nhiệm để giáo dục đức tin cho con cái. Chẳng hạn, trong việc dạy giáo lý, cha mẹ, các giáo lý viên có thể thành lập nhóm giáo lý có người đồng hành nhằm giúp các em ngoài các giờ giáo lý trong việc học hỏi đức tin. Các nhóm này giúp các em biết sống chiều kích xã hội, cũng như tâm tình tôn giáo hầu có thể phát triển nhân cách và đức tin cách toàn diện.

c- Làm gương sáng

Tục ngữ có câu “lời nói gió bay, gương bày lôi cuốn”, chính việc cha mẹ sống đức tin trong cuộc sống sẽ là cách giáo dục thuyết phục nhất. “Gia đình của anh chị em phải trở nên như một trường học về đức tin, một nơi để cầu nguyện, một môi trường sống bác ái yêu thương và rèn luyện tinh thần tông đồ để làm chứng nhân cho Chúa” (Thư chung của Hội Đồng Giám Mục Việt Nam năm 1980, số 12).

Một số đề xuất khác:

Cần biên soạn những giáo trình và những khóa huấn luyện cách toàn diện cho giáo lý viên cũng như các bậc phụ huynh về: Kiến thức giáo lý, Tân Ước, Cựu Ước, một số khái niệm thần học cơ bản, tâm sinh lý lứa tuổi để có thể hiểu và đồng hành với các em theo từng nhóm tuổi. Vì một thực tế có nhiều phụ huynh và giáo lý viên nắm rất sơ sài về kiến thức căn bản để truyền đạt cho các em. Bên cạnh đó, các lớp giáo lý cần thay đổi các truyền đạt kiến thức giáo lý cho sinh động, mạnh dạn thoát ra những cách học từ chương, lấy học viên làm trung tâm giúp các em tự khám phá, tìm hiểu đặt và giải quyết vấn đề, đó sẽ là cách giúp các em hiểu sâu và nhớ lâu vì nó tạo cho các em một sự hứng thú, động lực học tập và hiểu sâu sắc hơn kiến thức giáo lý. Chúng ta có thể sử dụng các phương tiện truyền thông để giáo dục các em giúp các em dùng chúng cách nào để giúp các em lớn lên trong đức tin và sống đức tin: truyền thanh, truyền hình, báo chí, thu băng, quay phim, và băng, đĩa nhạc…)

Kết luận

Không phải việc giáo dục đức tin cách hiệu quả cho trẻ em là một việc một sớm một chiều hay là một tiến trình đơn gián nhưng đây là một quá trình dài và cần nhiều công sức cũng như phải kiên nhẫn. Một khi các em bị “mai một” kiến thức cơ bản về đức tin hay sống đức tin cách “hời hợt”, việc phục hồi cần phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa giáo xứ, cha mẹ và chính các em. Nhưng thiết nghĩ việc cha mẹ quan tâm giáo dục và hun đúc tinh thần đức tin cho con trong gia đình là bước đi đầu tiên cho tiến trình ấy. Ước mong các bậc phụ huynh hãy luôn quan tâm, chăm sóc giáo dục các em với con tim yêu thương, tận tụy, ân cần để các em có thể phát triển toàn diện con người nên một người công dân tốt và người Ki tô hữu tốt.             

Felicitas

Trở lại Đầu trang

Góc thảo luận khác